
Historical
Gurdwaras of Amritsar
AMimRqsr
sRI
Akwl q^q swihb, sRI AMimRqsr
q^q Sbd dy ArQ bYTx dI cOkI jW rwj-isMGwsn
hY- Bwv auh QW ijQy bYTky rwjw, rwj dI kwrvweI clwauNdw hY[ ies ArQ
vwly bhuq swry q^q dunIAW 'qy hoey qy smyN dI glv`kVI iv`c Aw ky Awpxw
nwmo-inSwn imtw cu`ky hn[ ijs rUp iv`c q^q Sbd dI vrqoN gurmiq ivcwrDwrw
iv`c hoeI hY, auh q^q nwSmwn nhIN, sdIvI hY[ Bwv smyN-sQwn dy pRBwv
qoN suqMqr hY[ q^q dy Aijhy sdIvI isDWq nUM Awp gurU swihbwn ny rUpmwn
kIqw qy AmlI jwmw pihnwieAw Aqy ieh swbq kr id`qw ik q^q iksy ivAkqI
smUMh dIAW gqIivDIAW dw kyNdr nhIN sgoN gurU-pMQ dI inrp`K-suqMqr,
pRBUs`qw sMpMn sMsQw hY[ gurduAwry sB dy sWJy hn pr q^q swihbwn dw
sbMD ivSyS qOr 'qy guris`KW nwl hY[
DMn DMn gurU rwm dws v`loN vrsoeI
pwvn, piv`qr, ieiqhwsk ngrI sRI AMimRqsr dI Drq suhwvI 'qy s`cKMf
sRI hirmMidr swihb dy snmuK mIrI-pIrI dy mwlk, swihb sRI gurU hrgoibMd
swihb jI v`loN 1606 eI: ivc isrjq, suqMqr is`K soc nUM rUpmwn krdI
pRBUs`qw-sMpMn sMsQw sRI Akwl q^q swihb suBwiemwn hY[
v`f XoDy bhu praupkwrI siqgurU, sRI
gurU hirgoibMd swihb v`loN isrjq sRI Akwl q^q swihb is`K pMQ dI SkqI
dw isrmOr kyNdr hY, ijsdI auswrI iv`c "iksI rwj nih hwQ lgwieau-buFy
E gurdws bnwieE" dy vwk Anuswr bwbw bu`Fw jI Aqy BweI gurdws jI ny
hI Awpxy kr kmlW nwl auswrI kIqI[ rwjnIqI qy Drm, ijsnUM is`K SbdwvlI
iv`c mIrI-pIrI, BgqI-SkqI dw nwm id`qw igAw hY, dy dYvI sumyl dw pRqIk
hY sRI Akwl q^q swihb[ sRI Akwl q^q swihb mnu`KI svYmwx, AzwdI Aqy
inrYBqw dw jzbw lokweI ivc aujwgr krn leI 'hir scy' ny dYvI s`cy q^q
dI sQwpnw kIqI qW jo koeI mnu`K iksy mnu`K nUM, koeI jwq iksy jwq
nUM, koeI mzhb iksy mzhb nUM, koeI dyS iksy dyS nUM Awpxw dubyl nw
bxw sky Aqy hryk nUM inrml ivcwrDwrw Anuswr jIvn jIaux dw h`k hovy[
ies pwvn sQwn qoN guris`KW nUM Ssqr
b`D hox, gurU drbwr ivc vDIAw Ssqr qy juAwnIAW ByNt krn dw pihlw hukmnwmw
jwrI hoieAw[ sMiDAw smyN bIrrsI vwrW dw gien krvwieAw jWdw qW jo kOm
ivc jbr-zulm dy ivru`D lVn leI joS pYdw ho sky[ ATwrvIN sdI ivc is`K,
mugl Aqy APgwn sMGrS kwl dOrwn guris`K sRI Akwl qKq swihb qoN pRyrnw,
auqSwh Aqy AgvweI pRwpq krdy rhy[ hMny-hMny dI mIrI nUM sRI Akwl qKq
swihb ny hmySw ie`ksurqw Aqy ie`kswrqw bKSI[
ieiqhws swKI hY ik auprokq mMqvW dI
pUrqI leI sRI Akwl q^q swihb dI AgvweI ivc AwrMB hoeI jdo-jihd inrMqr
jwrI hY[ jdoN jdoN vI mnu`KI AzwdI qy svY-mwx Kqry iv`c pey qW s`c-Drm
dw zzbw lY ky ausdI rwKI leI 'gurU ky is`KW' ny sdw pRyrxw-AgvweI
ieQoN pRwpq kIqI[ '^wlsw jI ky bolbwly qy rwj krygw Kwlsw' dy boilAW
dI gUMj vI ieQoN hI pYNdI hY[ smyN dIAW srkwrW ies Avwz qoN hmySW
frdIAW qy qR`bkdIAW rhIAW[ iesy krky hI sRI Akwl q^q swihb dI iemwrq,
AwdrSW, jzibAW nUM kuclx leI hr hrbw vriqAw igAw pr smyN dIAW srkwrW
imt jWdIAW rhIAW Aqy sRI Akwl q^q swihb 'qy kysrI prcm JUldy rhy[
jUn, 84 dy G`lUGwry dOrwn smyN dI jwbr srkwr ny ies pvn AsQwn dI pwvn
piv`qr ieiqhwisk iemwrq nUM burI qrHW qihs nihs kr id`qw qW ik suqMqr
is`K soc dy pRyrnw sroq dI hoNd-hsqI Kqm ho sky[ hmlwvrW dI hoNd hsqI
qW Kqm ho geI pr BgqI-SkqI dw kyNdrI AsQwn hmySW guris`KW leI pRyrnw,
SkqI qy auqSwh pRdwn krdw rhygw[
sRI Akwl q^q swihb dy sMklp,isDWq,ivvsQw
qoN pRyrq ho ky hI 'jhW jhW Kwlsw jI swihb, qhW qhW r`iCAw irAwieq'
Aqy 'pMQ dI cVHdI klw', 'srb`q dw Blw' hr roz hr guris`K mMgdw hY[
sRI Akwl q^q swihb qoN jwrI hr hukm
nUM rwjw-rMk, AmIr-grIb, hr guris`K, gurU-pMQ dw hukm jwx sIs Jukw,
pRvwn cVHwauNdw hoieAw gurU pwqSwh dIAW KuSIAW pRwpq krdw hY[ isMG
swihb igAwnI joigMdr isMG dI ies smyN jQydwr sRI Akwl q^q swihb Aqy
isMG swihb igAwnI Bgvwn isMG jI mu`K gRMQI sRI Akwl q^q swihb vzo
syvw inBw rhy hn[
sRI Akwl q^q swihb
sbMDI ivSyS jwxkwrI inmn ilKq Anuswr hY:-
sRI Akwl q^q swihb
jI dI rozwnW dI mirXwdw
iqMn pihrw ieSnwn dI syvw aupRMq sRRRI
Akwl q^q swihb jI ivKy kVwh pRSwid dI dyg vrqweI jWdI hY Aqy s`cKMf
sRI hirmMdr swihb jI ivKy pRkwS krn leI siqgurU jI dw srUp sunihrI
pwlkI iv`c SuSoiBq krky sRI hirmMdr swihb jI ivKy iljwieAw jWdw hY[
sRI Akwl q^q swihb jI ivKy AMimRq
vyly sRI gurU gRMQ swihb jI dw pRkwS Aqy hukmnwmy aupRMq q^q swihb
jI 'qy SSqr sjwey jWdy hn[
Awsw dI vwr dw kIrqn, Ardws, hukmnwmw
Aqy smwpqI aupRMq kVwih pRSwid dI dyg vrqweI jWdI hY[
Swm nUM iPr q^q swihb jI 'qy sRI gurU
gRMQ swihb jI dw pRkwS kIqw jWdw hY Aqy kIrqn huMdw hY[ so dru dI
cOkIN aupRMq rihrws swihb jI dw pwT huMdw hY, aupRMq Ardws, hukmnwmw
Aqy gurU swihb jI Aqy ShId isMGW dy ieiqhwsk SSqrW dy sMgqW nUM rozwnW
drSn krwey jWdy hn Aqy iPr swihb sRI gurU gRMQ swihb jI dy su`K-Awsn
dy nwl-nwl 'soihlw swihb' jI dw pwT kIqw jWdw hY aupRMq Ardws huMdI
hY Aqy siqgurW dw piv`qr srUp koTw swihb jI ivKy SuSoiBq kIqw jWdw
hY[
s`cKMf sRI hirmMdr swihb jI ivKy pRkwS
kIqw hoieAw piv`qr srUp smwpqI aupRMq sunihrI pwlkI ivc sjw ky sMgqW
Sbd kIrqn krdIAW hoeIAW sRI Akwl q^q swihb jI ivKy koTw swihb jI ivKy
SuSoiBq krdIAW hn[ siqgurW dw piv`qr srUp SuSoiBq krn aupRMq kvwV
bMd kIqy jWdy hn[
sRI Akwl q^q swihb jI dI syvw Aqy ieSnwn
krwaux aupRMq smyN Anuswr (srdIAW-grmIAW) AMimRq vly kvwV Kol idqy
jWdy hn[
not:-
SRI Akwl q^q swihb jI ivKy hr bu`Dvwr
Aqy hr AYqvwr nUM idn dy 12-00 vjy AMimRq dw bwtw iqAwr kIqw jWdw
hY[
dIvwlI-ivswKI nUM rozwnW cwr idn lgwqwr
AMimRq dw bwtw iqAwr kIqw jWdw hY[